Η σιωπηλή επιρροή του Ocalan: Πώς το Ιμραλί διαμόρφωσε την αποκλιμάκωση της Ροζάβα τον Ιανουάριο

Η συμφωνία στα τέλη Ιανουαρίου μεταξύ των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων και των προσωρινών αρχών της Συρίας έφτασε με λίγη φασαρία και πολλές ασάφειες. Δημόσια, έμοιαζε με έναν ατελή συμβιβασμό που επιτεύχθηκε υπό πίεση. Εντός της Συρίας, σταμάτησε έναν ταχέως αναπτυσσόμενο πόλεμο που απειλούσε να καταστρέψει την πρόοδο που είχε σημειωθεί μετά από περισσότερο από μια δεκαετία κουρδικής αυτοδιοίκησης στη βορειοανατολική Συρία. Πολλαπλές πολιτικές πηγές λένε στο The Amargi ότι ένα αποφασιστικό, αν και σε μεγάλο βαθμό κρυφό, χέρι ανήκε στον Abdullah Ocalan, του οποίου οι στρατηγικές παρεμβάσεις από το νησί Ιμραλί βοήθησαν στην ανακατεύθυνση των γεγονότων μακριά από την κλιμάκωση και προς την ανάσχεση.
Το The Amargi μίλησε με δύο πηγές στην Τουρκία και μία πηγή στη Συρία για να επιβεβαιώσει το περίγραμμα αυτής της αφήγησης, ειδικά το πρόσφατο ρεπορτάζ της Yeni Yasam, με τίτλο: "«Ο παρασκηνιακός ρόλος των προσπαθειών του Ocalan στη συριακή συμφωνία». Όλοι ζήτησαν να παραμείνουν ανώνυμοι λόγω της ευαισθησίας της συνεχιζόμενης διαδικασίας. Οι μαρτυρίες τους ευθυγραμμίζονται με δηλώσεις που έγιναν αργότερα, από κοινοβουλευτικά και νομικά πρόσωπα που έχουν άμεση πρόσβαση στο Ιμραλί.

Ένας σχεδόν πόλεμος
Στις αρχές Ιανουαρίου, ένοπλες ομάδες που συνδέονται με τον Συριακό Αραβικό Στρατό υπό την ηγεσία της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ, μαζί με παρατάξεις που υποστηρίζονται από την Τουρκία, εξαπέλυσαν σφοδρές επιθέσεις σε κουρδικές γειτονιές στο Χαλέπι - κυρίως στο Σεΐχ Μακσούντ και την Ασραφίγιε. Οι συγκρούσεις σύντομα επεκτάθηκαν προς τις κουρδικές περιοχές στη Ράκα και την Ντέιρ Εζόρ, θέτοντας ολόκληρη την Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας υπό υπαρξιακή πίεση. Οι κουρδικές δυνάμεις κινητοποιήθηκαν, αλλά η πολιτική θερμοκρασία ανέβηκε εξίσου γρήγορα: διπλωμάτες και μεσάζοντες εξουσίας άρχισαν να αντιμετωπίζουν την κρίση ως ευκαιρία για «αναδιάταξη» στα βορειοανατολικά.
Για χρόνια, ο Ocalan περιέγραφε τη Ροζάβα ως «κόκκινη γραμμή», υποστηρίζοντας ότι οποιαδήποτε περιφερειακή διευθέτηση που θυσίαζε την κουρδική αυτοδιοίκηση θα ήταν ηθικά αδικαιολόγητη και στρατηγικά εκρηκτική. Αυτή η ισχυρή θέση ήταν εν μέρει ο λόγος που η κουρδοτουρκική ειρηνευτική διαδικασία το 2015 κατέρρευσε, καθώς το τουρκικό κράτος απέρριψε την αποδοχή ενός αυτοδιοικούμενου κουρδικού θύλακα στη Συρία. Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τη διαδικασία, ο Ocalan επανέλαβε αυτή την άποψη καθώς ασκούνταν πίεση στην Αυτόνομη Διοίκηση για τη διάλυση των στρατιωτικών και διοικητικών δομών της. Η καθοδήγησή του προς τους Κούρδους ηγέτες ήταν πρακτική, όχι μαξιμαλιστική: τα σύνορα, τα αεροδρόμια και η διαχείριση εσόδων μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης· η αυτοάμυνα, η αποκεντρωμένη διακυβέρνηση και τα πολιτιστικά δικαιώματα δεν μπορούσαν.

Γιατί η κουρδική πλευρά παρέμεινε σιωπηλή
Ένα αίνιγμα κυριάρχησε στον κουρδικό δημόσιο διάλογο καθώς εκτυλίσσονταν η κρίση: γιατί η αντιπροσωπεία του Ιμραλί και το ευρύτερο κουρδικό κίνημα μίλησαν τόσο λίγο, ενώ οι κρατικοί παράγοντες μιλούσαν ελεύθερα και διαμόρφωναν την αφήγηση;
Σύμφωνα με άτομα που βρίσκονταν κοντά στις συνομιλίες, η σιωπή ήταν σκόπιμη. Η κουρδική πλευρά, ξεκινώντας από την αντιπροσωπεία του Ιμραλί, επέλεξε την αυτοσυγκράτηση από φόβο ότι οποιοδήποτε λάθος θα μπορούσε να εκτροχιάσει μια εύθραυστη διαδικασία. Αυτή η προσοχή ερχόταν σε έντονη αντίθεση με την προσέγγιση της Άγκυρας, όπου οι αξιωματούχοι και τα ευθυγραμμισμένα μέσα ενημέρωσης κάλυπταν το κενό. Η ανισορροπία είχε σημασία. Το 2015, το κράτος ήταν πιο επιφυλακτικό, ενώ οι κουρδικοί παράγοντες μιλούσαν ανοιχτά. Τον Ιανουάριο του 2026, οι ρόλοι αντιστράφηκαν. Όταν αυτή η ασυμμετρία αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως όπλο για να υποδηλώσει ότι ο Ocalan ήταν είτε άσχετος είτε συνένοχος, οι κουρδικοί παράγοντες πανικοβλήθηκαν και έσπευσαν να διευκρινίσουν τις θέσεις τους. Το περιεχόμενο των παρεμβάσεων του Ocalan δεν ήταν απροσδόκητο. Ο χρόνος και το κόστος της σιωπής έγιναν η διαμάχη.

Μια αδιέξοδη συμφωνία και μια επικίνδυνη παράκαμψη
Τον Δεκέμβριο, η Δαμασκός κυκλοφόρησε ένα προσχέδιο πλαισίου διευθέτησης. Οι συνομιλίες εντάθηκαν και κορυφώθηκαν σε μια συνάντηση στις 4 Ιανουαρίου στη Δαμασκό υπό αμερικανική και γαλλική παρατήρηση. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν μια συνολική συμφωνία και μάλιστα προετοίμασαν μια δημόσια δήλωση. Στη συνέχεια, η διαδικασία σταμάτησε απότομα. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας έφυγε από την αίθουσα, επέστρεψε με οδηγίες και σταμάτησε την υπογραφή.
Αυτό που ακολούθησε ήταν μια παράλληλη διπλωματική παράκαμψη. Κουρδικές πηγές αναφέρουν ότι οι διαπραγματεύσεις μεταφέρθηκαν στο Παρίσι, όπου οι ρυθμίσεις που αφορούσαν την HTS και το Ισραήλ συζητήθηκαν υπό την επίβλεψη των ΗΠΑ και φέρεται να ενθαρρύνθηκαν από το Ηνωμένο Βασίλειο. Η αναδυόμενη λογική της σιωπηρής αποδοχής της επέκτασης της HTS σε περιοχές που ελέγχονται από τους Κούρδους πυροδότησε συναγερμό. Οι φόβοι των Κούρδων για μια διεθνώς κυρωμένη κατάργηση της αυτονομίας αυξήθηκαν.
Η αντίδραση του κοινού ήταν άμεση. Ξέσπασαν διαμαρτυρίες σε όλο το Κουρδιστάν και τη διασπορά. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, Κούρδοι και από τα τέσσερα μέρη κινητοποιήθηκαν γύρω από ένα μόνο αίτημα: να υπερασπιστούν τη Ροζάβα. Αυτή η αντίδραση συνέπεσε με την ανανεωμένη δραστηριότητα με επίκεντρο το Ιμραλί.

Ο Ocalan χαράζει γραμμή
--- «Κανείς δεν μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη Ροζάβα και να περιμένει από εμένα να συναινέσω».
Πηγές αναφέρουν ότι ο Ocalan ζήτησε επείγουσες συναντήσεις με Τούρκους αξιωματούχους και προειδοποίησε ότι το σχέδιο που εξελισσόταν έμοιαζε με μια ολοκληρωμένη συνωμοσία εναντίον των Κούρδων, μεγαλύτερη, κατά τα λεγόμενά του, από το σχέδιο που οδήγησε στη σύλληψή του το 1999. Εάν εφαρμοστεί, υποστήριξε, δεν θα σταματήσει στη Ροζάβα, αλλά θα εξαπλωθεί στο Σιντζάρ, το νότιο Κουρδιστάν και τα βουνά Καντίλ. Ανησυχία πλήττει τα ιρακινά πολιτικά κόμματα, ιδίως τους Σιίτες, τα οποία στη συνέχεια μετέφεραν τον Ιρακινό Στρατό και τις δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, γνωστές ως Χασντί αλ Σαάμπι, στα σύνορα με τη Συρία για να είναι προετοιμασμένες για οποιαδήποτε επείγουσα ανάγκη.
Όταν του παρουσιάστηκε μια πρόταση έξι σημείων που αποδόθηκε στη Δαμασκό και το Χασντί αλ Σαάμπι, η οποία αργότερα αντικατοπτρίστηκε σε ένα προσχέδιο που παρουσιάστηκε στις 18 Ιανουαρίου, ο Ocalan την απέρριψε κατηγορηματικά. Σύμφωνα με πληροφορίες, χαρακτήρισε το κείμενο ως σχέδιο για την εξάλειψη των Κούρδων και ρώτησε γιατί δεν επιβλήθηκαν συγκρίσιμες απαιτήσεις και σε άλλες κοινότητες. Επανέλαβε αυτή τη θέση κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης στις 17 Ιανουαρίου με μια αντιπροσωπεία του κόμματος DEM, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε διευθέτηση που επιβάλλεται με βία θα είναι παράνομη.
Το μήνυμά του προς την Άγκυρα ήταν ειλικρινές: αν η τελευταία συνέχιζε σε αυτό το μονοπάτι, θα αποσυρόταν εντελώς από τον διάλογο. «Κανείς δεν μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη Ροζάβα και να περιμένει από εμένα να συναινέσω», φέρεται να είπε.

Αντίσταση, ενοποίηση και μόχλευση
Καθώς οι συγκρούσεις εντάθηκαν, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις ανακατατάχθηκαν από τη Ράκα και το Ντέιρ εζ-Ζορ για να εδραιωθούν ανατολικά του Ευφράτη. Ακόμα και τότε, οι επιθέσεις συνεχίστηκαν. Η καθοδήγηση του Ocalan ήταν σαφής: αν ο στόχος ήταν η εξόντωση, η αντίσταση ήταν η μόνη λογική απάντηση.
Η εκεχειρία που ανακοινώθηκε στη Δαμασκό στις 18 Ιανουαρίου απέτυχε να επιβάλει μια μονόπλευρη συμφωνία όταν η αντιπροσωπεία των SDF αποχώρησε. Οι επαφές μέσω καναλιών πολλαπλασιάστηκαν, συνδέοντας την Άγκυρα, το Καμισλί, τη Δαμασκό, το Ερμπίλ και την Ουάσινγκτον. Η κουρδική ενότητα στους δρόμους και η συντονισμένη διπλωματία από τους περιφερειακούς Κούρδους ηγέτες άλλαξαν τον υπολογισμό. Οι διεθνείς παράγοντες επανεξέτασαν τη στάση τους.
Με την επιμονή του Ocalan, μια ευρύτερη συνάντηση συγκλήθηκε στη βορειοανατολική Συρία, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι της Τουρκίας, της Αυτόνομης Διοίκησης, της Δαμασκού και Αμερικανοί και Γάλλοι αξιωματούχοι. Σκοπός ήταν να τερματιστούν οι μυστικές συμφωνίες και να τεθούν κόκκινες γραμμές στο τραπέζι. Τρεις αρχές κηρύχθηκαν μη διαπραγματεύσιμες: αυτοάμυνα, αποκεντρωμένη διακυβέρνηση και δικαιώματα γλώσσας και εκπαίδευσης.

Το πλαίσιο της 30ής Ιανουαρίου
Οι συνομιλίες παρήγαγαν το πλαίσιο που στήριξε τη συμφωνία της 30ής Ιανουαρίου, η οποία αργότερα υπογράφηκε στη Δαμασκό και ανακοινώθηκε δημόσια. Το κείμενο είναι ατελές και ασαφές. Αλλά ακόμη και οι σκεπτικιστές παραδέχονται ότι εμπόδισε μια συντονισμένη προσπάθεια διάλυσης των κουρδικών κερδών με τη βία. Επίσης, αποκατέστησε ένα μέτρο προβλεψιμότητας σε μια στιγμή που ένας λανθασμένος υπολογισμός θα μπορούσε να είχε προκαλέσει μια περιφερειακή πυρκαγιά.

Κοινοβουλευτική επιβεβαίωση
--- «Η Ράκα δεν είναι κουρδική. Ο συμβιβασμός σε τέτοιες περιοχές για να διατηρηθούν τα κουρδικά κέρδη και να αποτραπεί ένας εμφύλιος πόλεμος στην περιοχή είναι μια επιτυχία»
Το Amargi μίλησε επίσης με τον Berdan Öztürk, βουλευτή του Ντιγιαρμπακίρ (Amed) από το Κόμμα Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών (DEM), ο οποίος επιβεβαίωσε τον πυρήνα αυτής της περιγραφής. «Δεν υπάρχει πολιτική διευθέτηση χωρίς τον Öcalan», είπε. «Ο Öcalan είναι ο εγκέφαλος πίσω από τη διάσωση της Rojava και των συμφωνιών».
Ο Öztürk πρόσθεσε ότι ο Ocalan προέτρεψε τους κουρδικούς παράγοντες «να ενωθούν και να σώσουν τη Rojava με αντίσταση ή με διπλωματία». Η οδηγία δεν ήταν δυαδική. «Ο Öcalan είπε να αντισταθείτε και επίσης να κάνετε τη συμφωνία της 10ης Μαρτίου πραγματικότητα. Έστειλε μηνύματα σε όλους και προέτρεψε όλους να εργαστούν για την ειρήνη».
Σχετικά με το ευαίσθητο ζήτημα των αποχωρήσεων, ο Öztürk τόνισε τον πραγματισμό. Η αποχώρηση από τη Ράκα, είπε, δεν ήταν παραχώρηση. «Η Ράκα δεν είναι κουρδική. Ο συμβιβασμός σε τέτοιες περιοχές για να διατηρηθούν τα κουρδικά κέρδη και να αποτραπεί ένας εμφύλιος πόλεμος στην περιοχή είναι μια επιτυχία». Τόνισε επίσης τη σημασία της μαζικής κινητοποίησης: η κουρδική αντίσταση σε όλες τις περιοχές έδωσε στη Ροζάβα μόχλευση, αναγκάζοντας τη διεθνή κοινότητα να αντιδράσει. «Αυτοί δεν είναι οι Κούρδοι των αρχών του εικοστού αιώνα», είπε.

Ούτε Μεσσίας ούτε φάντασμα
Μια τελευταία διόρθωση έρχεται από τον Faik Özgür Erol, ο οποίος είναι δικηγόρος του Ocalan εδώ και 19 χρόνια, και ο οποίος μετέφερε την προειδοποίηση του ίδιου του Ocalan κατά της μυθοπλασίας. Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, είπε ο Erol, ο Ocalan επανειλημμένα τόνισε ότι «δεν είναι ούτε ο Μεσσίας ούτε φάντασμα». Κάποιοι αντιμετωπίζουν τα λόγια του ως προφητεία. Άλλοι ενεργούν σαν να ήταν πολιτικά νεκρός. «Κανένα από τα δύο δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα», υποστήριξε ο Ocalan. Η πολιτική, κατά την άποψή του, ξεκινά με την αναγνώριση γεγονότων και την επιλογή του ορθολογικού. Όχι του ιδανικού, όχι του τέλειου, αλλά του εφικτού.
Αυτή η ηθική βοηθά στην εξήγηση της αυτοσυγκράτησης του Ιανουαρίου και των κινδύνων της. Η σιωπή είχε σκοπό να προστατεύσει μια διαδικασία. Επέτρεψε επίσης σε άλλους να την ορίσουν. Όταν το κόστος έγινε σαφές, ακολούθησαν παρεμβάσεις, παρεμβάσεις σταθερές, στρατηγικές και επικεντρωμένες στα αποτελέσματα.

Τι αποκάλυψε ο Ιανουάριος
--- ...ακόμα και στην απομόνωση, οι υπολογισμοί του Ocalan μπορούν ακόμα να ανακατευθύνουν έναν πόλεμο προς μια παύση...
Δύο συμπεράσματα ξεχωρίζουν. Πρώτον, καμία βιώσιμη συμφωνία στη Συρία δεν μπορεί να παρακάμψει τους Κούρδους. Οι προσπάθειες για να γίνει αυτό δημιουργούν αντίσταση που γρήγορα ξεχειλίζει πέρα από τα σύνορα. Δεύτερον, παρά τις δεκαετίες φυλάκισης, ο Abdullah Ocalan παραμένει ένας σημαντικός πολιτικός παράγοντας. Η μόχλευσή του δεν προέρχεται από το θέαμα ή τις διακηρύξεις, αλλά από την ικανότητά του να θέτει κόκκινες γραμμές, να ευθυγραμμίζει διαφορετικούς κουρδικούς παράγοντες και να πείθει τις εξωτερικές δυνάμεις και την κουρδική ηγεσία στην Τουρκία και τη Συρία να λάβουν υπόψη την πραγματικότητα επί τόπου.
Η συμφωνία του Ιανουαρίου μπορεί να μην διευθετήσει τη βορειοανατολική Συρία. Αλλά απέδειξε ότι, ακόμη και στην απομόνωση, οι υπολογισμοί του Ocalan μπορούν να ανακατευθύνουν έναν πόλεμο προς μια παύση και να αγοράσουν χρόνο για μια πολιτική που παραμένει ημιτελής._

Α.

Με πληροφορίες από το The Amargi